Sveti Sava
Hierarch
Spomen januar 12 · januar 14
Sveti Sava (oko 1175 — Trnovo, 14. januar 1235) bio je srpski državnik, princ - kraljević, monah, iguman manastira Studenice, književnik, diplomata i prvi arhiepiskop autokefalne Srpske pravoslavne crkve. Na rođenju je dobio ime Rastko i bio je najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje, brat Vukana i Stefana Prvovenčanog.
Kao mladić dobio je od oca na upravu deo države oko 1190. godine, postavši udeoni knez u oblasti Zahumlja. Već oko 1192. godine, odlučio je da napusti svetovni život i ode na Svetu goru, gde se zamonašio u ruskom manastiru Svetog Pantelejmona, dobivši ime Sava. Kasnije je sa svojim ocem, koji se po odstupanju sa prestola 1196. godine takođe zamonašio dobivši ime Simeon, podigao manastir Hilandar (1198—1199), prvi i jedini srpski manastir na Svetoj gori.
U Srbiji je 1202. godine došlo do rata za vlast između sinova župana Stefana Nemanje. Posle izmirenja 1204. godine veliki župan Stefan Prvovenčani i knez Vukan pozvali su Savu da ih potpuno izmiri i on se vratio u Srbiju početkom 1208. godine. Istovremeno se bavio prosvetiteljskim radom, nastojeći približiti svojim sunarodnicima osnove verske i svetovne pouke, da bi se 1217. vratio na Svetu goru. Godine 1219. Sava I Srpski je ubedio Vaseljenskog patrijarha i nikejskog cara da odobre autokefalnost (samostalnost) srpske crkve sa statusom arhiepiskopije. Vaseljenski patrijarh Manojlo I Carigradski u Nikeji je imenovao Savu I za prvog arhiepiskopa Srbije. Sava ostao je arhiepiskop sve do 1233. godine, da bi ga tada zamenio njegov učenik Arsenije I Sremac.
Dva puta je putovao u Palestinu. Na povratku sa drugog od tih hodočašća u Svetu zemlju, smrt ga je zatekla u tadašnjoj bugarskoj prestonici Velikom Trnovu 14. januara 1235. Njegove mošti je u manastir Mileševu preneo njegov nećak, kralj Stefan Vladislav I.
Sava je ostavio više pisanih dela. Zato je bio jedan od značajnijih pisaca i pravnika iz srednjeg veka kod Srba. Njegova najznačajnija pisana dela su Žitije Svetog Simeona, Karejski tipik, Hilandarski tipik i Studenički tipik, kao i Zakonopravilo.
Obrazujući buduće službenike pravoslavne crkve stekao je velike zasluge za razvoj školstva i prosvete kod Srba u srednjem veku. U Srbiji i Republici Srpskoj se dan njegove smrti (27. januar po novom kalendaru) obeležava kao Dan prosvete.
Savin kult u narodu bio je jak. Posle jednog ustanka Srba protiv Osmanskog carstva, turski zapovednik Sinan-paša je naredio da se spale mošti Svetog Save na Vračaru verovatno 1594. Na mestu gde se misli da je bila dignuta lomača da uništi poslednje ostatke Svetog Save sazidan je Hram Svetog Save, najveća pravoslavna bogomolja kod Srba.
Tropar
Thou wast a guide to the Way of Life, a first Hierarch and a teacher;
thou didst come and enlighten thy home country, O Sava,
and give it rebirth by the Holy Spirit.
Thou hast planted thy children like olive trees in the spiritual Paradise.
O Equal-to-the-Apostles and Saints, pray to Christ our God to grant us His great mercy.
Kondak
As the first great hierarch and co-worker with the Apostles,
the Church of thy people magnifies thee;
and since thou hast found favor with Christ,
save us by thy prayers from every calamity,
so that we may proclaim to thee: Rejoice, God-wise Father Sava.
Troparion - Tone 8
O guide of Orthodoxy and blessed teacher of virtues,
purifier and enlightener of thy homeland,
beauty of monastics,
most wise Father, Holy Sava,
by thy teaching thou didst enlighten thy people,
O flute of the Spirit, pray to Christ God for our souls.
Izvor: Wikipedia