Sveta carica Milica

SPOMEN SVETE MATERE NAŠE EVGENIJE - EFROSINIJE, Srpske carice Milice
Poreklom beše ova sveta carica Srpska, u monaštvu nazvana Evgenija i Efrosinija, od svete loze Nemanjića. "Beše roda svetla i slavna i naročita, od carskog nekog korena, plemena Svetog Simeona Nemanje, prvoga gospodina Srbima".Beše ćerka čuvenog vojvode topličkog i polimskog Vratka, poznatog u Srpskom narodu pod imenom Jug-Bogdan. On beše poreklom od Vukana, najstarijeg sina Svetog Nemanje. Vojvoda Vratko beše ne mali velikaš na dvoru Srpskog cara Dušana Silnog (1331-1355 g.), i zato njegova kći Milica, koja bi rođena oko 1335 godine, steče u detinjstvu svome najbolje hrišćansko i carsko vaspitanje. Po prirodi sama beše blagorodna, čestita i mudra, a u pobožnosti prednjačaše u rodu svome. Kao careva rođaka, ona često bivaše na carskom dvoru Dušanovom, i kada odraste sam je car udade za jednog od svojih vitezova, za vojvodu Lazara Hrebeljanovića, koji kasnije postade knez i vladalac Srpski (1371-1389 g.). Sa Lazarom se Milica beše najpre srela u krajevima svoga oca, tamo gde kasnije ona podiže svoju divnu zadužbinu manastir Ljubostinju ("Ljubvestan"). Od tada se njih dvoje iskreno zavoleše i zatim česni brak sklopiše. U svom česnom i Bogom zaista blagoslovenom braku njih dvoje jedno drugo potsticahu u vrlinama i pobožnosti, jer i Lazar ne beše manje od nje pobožna i bogoljubiva duha, zbog čega i bi udostojen od Boga svetosti i mučeničkog podviga i venca.
Živeći tako česno i bogougodno oni u braku dobiše od Boga najpre pet kćeri: Maru, Draganu, Jelenu, Teodoru i Oliveru, a zatim i tri sina: Stefana, Vuka i Dobrovoja (koji po rođenju ubrzo umre). Pobožna Milica veoma usrdno hrišćanski vaspita svu svoju decu, pa uz obrazovanje u pobožnosti ona ih nauči i korisnim svetskim naukama i potrebnim poslovima, kao što i priličaše kneževskoj i carskoj porodici. U vaspitanju sinova i kćeri Milici pomagaše i jedna pobožna monahinja po imenu Efimija, Miličina rođaka po telu, inače bivša srpska despotica Jelena, supruga despota Jovana Uglješe. Kad Lazar i Milica postadoše svesrpski gospodari (posle smrti cara Uroša Nejakog, 1371 godine) i boravljahu u svojoj prestonici Kruševcu, monahinja Efimija nađe sklonište i utočište na njihovom dvoru, i tu beše "druga majka" i učitelj Miličinim kćerima i sinovima. Ali čestita majka im i kneginja Milica, "svakim vrlinama ukrašena, blagorazumna, mužeumna, milostiva, štedra, tiha i svakom dobrom naravi ispunjena", bi za svagda najbolji živi primer svojoj deci, osobito kćerima, pravog hrišćanskog vaspitanja i obrazovanja i svakog bogougodnog vrlinovanja. Kako je ona odgajila i vaspitala svoju decu vidi se iz toga što su sva ona, iako u vremenima teškim i opasnim, očuvala do kraja veru svoju i obraz, i šta više, jedno od njih - sin joj Stefan, despot Srpski, bi od Boga proslavljen kao veliki pravednik i svetitelj.
Sa svog kneževskog dvora u Kruševcu Milica i Lazar poudavaše svoje četiri starije kćeri za susedne srpske i hrišćanske vladare i velikaše. Najstariju svoju kćer Maru udadoše za srpskog velmožu na Kosovu Vuka Brankovića; drugu kćer Draganu udadoše na bugarski dvor, za Aleksandra, sina cara Šišmana; treću Jelenu dadoše za zetskog vladara Đurđa II Stracimirovića - Balšića, a četvrtu Teodoru za mačvanskog i ugarskog bana Nikolu Garovića. Kakva je pak bila sudbina najmlađe Miličine kćeri Olivere, videćemo malo kasnije.
Sa svojim blagočestivim mužem i knezom, Svetim Lazarom, Milica bogougodno i čovekoljubivo upravljaše Srpskom zemljom sve do velike i strašne Kosovske pogibije 1389 godine. Do tog vremena oni u svojoj zemlji podigoše mnoge svete zadužbine: crkve, manastire, škole, bolnice, stranoprijemnice i sirotinjske domove, o čemu se može više videti u Žitiju Sv. Lazara (pod 15 junom). Jer to beše još uvek doba u kom Bog ne beše još predao Srpski rod u Tursko ropstvo. A onda odjednom dođe tužno i strašno Kosovo i mučenička pogibija Sv. kneza Lazara i najboljih junaka Srpskog naroda.
Posle Kosovske bitke, koja bi na Vidovdan 15 juna 1389 godine, blagočestiva kneginja Milica, sa