Sveti Pajsije I Janjevac-Knjigoljubac, patrijarh srpski

Patrijarh Pajsije I Janjevac-Knjigoljubac (1614 -1647),vodio je kompromisnu politiku sa Turcima. Raspravljao je i o pitanju sjedinjavanja sa Rimskom crkvom, obavestivši papu o glavnim smetnjama. Takvom pomirljivom politikom uspeo je da ublaži tegobe ropstva očuvavši srpsko duhovno biće i nacionalnu svest, uz stalno podsećanje na slavne dane srpske državnosti.
Mudrom politikom i pravilnim odnosom prema našem kulturnom nasleđu, patrijarh Pajsije uspeo je da stvori atmosferu u kojoj je došlo do neočekivanog poleta u građenju i oslikavanju hramova.
Patrijarh srpski Pajsije I,poznat i kao Pajsije Janjevac (rođen oko 1542. godine u Janjevu – umro 2. novembra 1647. godine u Peći) je bio arhiepiskop pećki i patrijarh srpski od 1614. do 1647. godine.
Lipljanski mitropolit
Pajsije je rođen u kosovskom mestu Janjevu kao sin srpskog pravoslavnog sveštenika Dimitrija. Školovao se u rodnom mestu i obližnjem manastiru Gračanici. Kao služitelj srpskog patrijarha Jovana postavljen je 1612. godine za gračaničkog, odnosno lipljanskog mitropolita. Kada je 1614. godine patrijarh Jovan pozvan u Carigrad gde je trebalo da odgovara za optužbe da je sarađivao sa papom i italijanskim vladarima, mitropolit Pajsije je preuzeo privremenu upravu nad Srpskom patrijaršijom. Pod pretpostavkom da se patrijarh Jovan neće vratiti, srpski arhijereji su izabrali mitropolita Pajsija za novog patrijarha na saboru koji je održan 4. oktobra 1614. godine u Gračanici. Nekoliko dana kasnije, u Carigradu je obešen srpski patrijarh Jovan, zbog saradnje sa papom i zapadnim vladarima.
Srpski patrijarh
Pajsijevim dolaskom na čelo Srpske patrijaršije označen je zaokret u crkvenoj upravi. Novi patrijarh se u potpunosti posveti sređivanju unutrašnjih prilika, poklanjajući veliku pažnju eparhijama i manastirima, pogotovo onima koji su se nalazili u pograničnim i zagraničnim oblastima. Njegove česte kanonske posete raznim srpskim eparhijama započele počele su nedugo po sređivanju stanja u središtu patrijaršijske uprave. Tokom 1620. godine posetio je zapusteli manastir Žiču i odatle je poneo odneo jedno Tetrajevanđelje, da se sačuva dok se Žiča ne obnovi. Tokom 1623. godine posetio je manastir Ubožac, a 1626. godine je boravio u Bečkereku (današnji Zrenjanin). Tokom 1627. godine boravio je u Sremu, a dve godine kasnije posetio je manastir Privinu Glavu i selo Vrdnik. Iz ovog manastira je uzeo Čatovnik, koji je potom povezao i vratio manastiru (1630). Zajedno sa beogradskim mitropolitom Avesalomom, ponovo je posetio Srem i tom prilikom se 7. oktobra 1632. godine poklonio moštima svetog Stefana Štiljanovića u manastiru Šišatovcu. U međuvremenu, posetio je Temišvaru tokom 1629. godine, a potom i manastir Gornjak gde se 29. decembra 1629. godine potpisao na jednoj knjizi. Manastir Vojlovicu je posetio 30. avgusta 1632. godine, odakle je uzeo posni triod. Patrijarh Pajsije je vodio brigu i o pravoslavnim Srbima u zagraničnim oblastima, pogotvo na području Marčanske eparhije u Habzburškoj monarhiji. Tokom 1631. godine, došao sa mitropolitom sofijskim Jeftimijem u pogranične oblasti eparhiju, o čemu je slavonski zapovednik Egenberg izvestio Ratni savet u Gracu. Tokom 1635. godine, boravio je u manastiru Dečanima, a 1641. godine je posetio manastir Ravanicu. Naredne godine je boravio u Prizrenu. Tokom Pajsijeve uprave, Srpska patrijaršija je razvijala žive odnose sa Ruskom patrijaršijom putem neposrednih veza između raznih srpskih eparhija i manastira i Ruske pravoslavne crkve. Poučen gorkim iskustvima, bio je suzdržan u kontaktima sa predstavnicima Rimokatoličke crkve, kako iz političkih, tako i iz verskih razloga. Uprkos poznim godinama, krenuo je 1646. godine na hodočašće u Svetu Zemlju, odakle se vratio naredne godine i ubrzo potom je umro 2. novembra 1647. godine u Peći.
Ulagao je velike napore u obnovu manastira i parohijskih hramova. Između ostalog, za vreme njegove uprave je popravljena Crkva svetog Dimitrija, čiji su krovovi pokriveni olovom, a delimično su obnovljene i freske. Patrijarh Pajsije je bio veliki knjigoljub

Izvor: Crkveni Kalendar