Sveti sveštenomučenik Jevsevije, episkop samosatski

Spomen 22. jun

Sveti Jevsevije beše episkop grada Samosata, koji se nalazio pod vlašću antiohijske patrijaršije. U ono vreme kada Arijeva jeres, prevlađujući, nanošaše velike štete, i silno smućivana njome Crkva Hristova se kolebaše kao lađa usred bure na moru, sveti Jevsevije se pokaza kao muž pravoveran, pobožan, pun revnosti po Bogu, postojan, hrabar i nepokolebljiv u pravoslavnom veroispovedanju.
Posle smrti velikog cara svetog Konstantina u istočnoj polovini carstva stupi na presto njegov sin Konstancije. Kao arijanac, car Konstancije veoma pomagaše arijance i boraše se za njih. Stoga za carovanja njegova beše veliko gonjenje na pravoslavne i zlostavljanje pravoslavnih. Tada i sveti Jevsevije podnese ne mala stradanja od arijanaca zbog svoje revnosti za pravoslavnu veru. A njegova pobožna revnost za Crkvu Hristovu poče se obelodanjivati preko sledećeg događaja.
Kada patrijarh antiohijski Evdoksije arijanac, pređe radi bogatstva na patrijaraški presto carigradski, tada u Antiohiji bi sazvan sabor svih episkopa sirijskih radi izbora patrijarha na mesto Evdoksija. U to vreme, kako među narodom hrišćanskim tako i među episkopima, beše malo pravoslavnih, jer vrlo mnogi arijanstvovahu, sledujući zlovernom caru. Na tom saboru sveti Jevsevije zauzimaše ne poslednje mesto među episkopima - prvacima. Znajući dobro za episkopa sevastijskog u Jermeniji svetog Meletija da je pravoveran i da se čvrsto drži Simvola Vere Prvog Vaseljenskog Sabora Nikejskog, sveti Jevsevije savetovaše svima da Meletija izaberu za patrijarha. Arijanstvujući episkopi ne znajući Meletijevo pravoverje i misleći da će on biti njihov jednomišljenik, rado poslušaše Jevsevijev savet. Oni sastaviše zajedničku odluku o izboru Meletija, potvrdiše je svojeručnim potpisima i poveriše na čuvanje svetom Jevseviju. A kada zatim dobiše carev pristanak na taj izbor, oni izvestiše svetog Meletija o izboru i dovedoše ga u Antiohiju, gde bi dočekan sa velikom radošću.
U svojstvu patrijarha sveti Meletije stade učiti svoju pastvu pre svega vrlinskom životu i blagim naravima, popravljajući iskvaren u srcima njihovim put ka pravoverju. Jer svetitelj očekivaše da će, ispravivši najpre njihove zle naravi čupajući ih sa njive srca njihovih kao trnje i korov, lakše posejati u njima seme pravoslavlja. Nakon malo vremena narod, želeći da tačno sazna kojeg je veroispovedanja njihov novi patrijarh, stade moliti patrijarha da se izjasni o tome. Povodom toga sveti Meletije izgovori u crkvi propoved narodu. U njoj on veličaše pravoslavnu veru, utvrđenu na Prvom Vaseljenskom Saboru u Nikeji, i ispovedi da je Sin savečan, saprirodan i ravan Ocu, nije stvoren nego je Tvorac celokupne tvari.
Ovakva svenarodna propoved silno uzbuni i razgnevi arijance, a provoslavni se obradovaše radošću neiskazanom, videći na apostolskom prestolu takvog pravoslavnog arhijereja. Razjareni arijanci izgnaše iz crkve arhijereja Božjeg u trideseti dan po stupanju njegovom na patrijaršiski presto, i stadoše ga svuda grditi, nazivajući ga jeretikom savelijancem. Zatim podgovoriše cara, te osudi svetog Meletija na zatočenje. I sveti patrijarh bi izveden noću iz Antiohije i poslat u progonstvo. Na njegovo mesto arijanci izabraše u Antiohiji nekog Evzoija, arijanca.
Sveti Jevsevije samosatski, videći kakav nemir stvaraju jeretici u Antiohijskoj crkvi i kako nevin strada novi arhiepiskop sveti Meletije, veoma se ožalosti zbog toga, pa napusti Antiohiju i otputova u svoj grad. Po odlasku Jevsevija, arijanci se opomenuše da se kod Jevsevija nalazi na čuvanju odluka o izboru Meletija za arhiepiskopa, svojeručno potpisana od svih episkopa. Opomenuvši se toga, oni se uznemiriše, bojeći se da ih Jevsevije nekada na saboru ne optuži zbog toga što su odmah prognali arhiepiskopa koga su sami složno bili izabrali. Stoga arijanci zamoliše cara, koji se tada nalazio u Antiohiji, da pošalje za Jevsevijem da vrati poverenu mu odluku. Car odmah posla za Jevsevijem izaslanika na najbržim konjima. Kada izaslanik sustiže episkopa Jevsevija i saopšti mu carevo naređenje, episkop odgovori: Pove

Izvor: Crkveni Kalendar