Teodorit Antiohijski

CAR Konstantin i sin njegov Konstancije sagradiše u Antiohiji sirijskoj crkvu sabornu, osobite krasote. Narod nazva ovu crkvu zlatna crkva zbog pozlate i spolja i iznutra i zbog mnogih sasuda u crkvi koji behu od čistog zlata i srebra. I podari car velika imanja toj crkvi na izdržavanje sveštenika kojih broj beše znatan. Čuvar onih sasuda i svih dragocenosti u crkvi beše prezviter Teodorit, sveštenik velike vere i retke pobožnosti. On od mladosti provođaše vrlinski život i u pravoverju čuvaše srce svoje, ispunjujući napisano: Srcem se veruje za pravdu, a ustima se ispoveda za spasenje (Rm. 10, 10). I ugađaše Bogu postom, molitvama, milostinjama, staranjem o spasenju duša ljudskih, i besprekornim vršenjem svešteničke službe.
Kada umre Konstantinov sin car Konstancije, zacari se Julijan zakonoprestupnik (361-363. g.). On se u početku pokazivaše kao pobožan hrišćanin, i povrati iz zatočenja episkope koje car Konstancije beše prognao zbog vere. A kad se učvrsti na prestolu, Julijan se javno pred svima odreče Hrista, koga se potajno beše odrekao davno, i predade sebe đavolima i mađioničkoj veštini. I stade goniti Crkvu Hristovu, No, iako ne istrebljivaše sve hrišćane redom, on mučaše i ubijaše hrišćanske prvake duhovnog zvanja i istaknute svetovnjake; oduzimaše od hrišćana hramove svete i pretvaraše u idolišta; pljačkaše crkvene dragocenosti i imovinu. Pritom bednik govoraše: Hrišćani ne treba da imaju nikakvu imovinu, pošto im Hristos njihov naređuje da budu siromašni, jer reče: Ne tecite ni zlata ni srebra! - U to strašno vreme i antiohijska saborna crkva, zlatna crkva, bi opustošena, jer sve njene dragocenosti, riznice i imanje biše razgrabljeni, sveštenici razjureni, a sveti Teodorit umučen. A to bi ovako:
Car Julijan imađaše ujaka, opet sa imenom Julijan, koji beše rođeni brat njegove majke. Njega car Julijan postavi za kneza i mučitelja hrišćana u istočnim zemljama. Ovaj najpre beše hrišćanin, ali želeći da ugodi svome sestriću, caru Julijanu Otstupniku, on se odreče Hrista i pokloni idolima. I dođe u Antiohiju pre carevog dolaska, i dovede sa sobom drugog carevog velikodostojnika Feliksa, rizničara carskog. I znajući da je saborna crkva veoma bogata, on uhvati crkvenog rizničara, ovog blaženog Teodorita prezvitera, dok se ostali klirici behu razbegli i sakrili gde je ko mogao. On se naročito postara da njega uhvati, pošto je crkvena riznica bila u njegovim rukama. On oduze ključeve blaženom Teodoritu, a njega jako okova i baci u tamnicu. Onda sa carevim rizničarem Feliksom i velikom vojnom silom naoružanom pođe u crkvu Božju, da pokupi njene ukrase, zlato i srebro, i sve dragocenosti, i preda u carske riznice. I uđe u svetinju Božju kao lupež i razbojnik. I sa koliko drskosti i bestidnosti pljačkaše crkveno blagoljepije, beščesteći i skrvnaveći svetinju Gospodnju! Pa se nesrećnik drznu da se kraj samog svetog prestola Božjeg pomokri. A na sasude crkvene, iznesene iz oltara i poređane po zemlji, on sede da bih ih ismejao, i izreče gadna bogohulstva na Gospoda našeg Isusa Hrista. Neko od prisutnih, po imenu Evzoj, savetovaše ga da tako bezočno ne beščesti svetinje Gospodnje i ne huli na Hrista. A on ga silno tresnu po glavi, rekavši: Nikakav Božji promisao ne postoji o hrišćanima, jer su oni potpuno lišeni toga!
Pošto bezbožni knez tako opljačka i oskvrni crkvu Božju, on se dade na mučenje služitelja Božjeg, svetog Teodorita. Izvede ga okovana preda se na svoj bezbožni sud, i upita: Zašto si, Teodorite, za vreme cara Konstantina, hramove drevnih bogova porušio, a ukrasio grobove umrlih, i naredio da se na njima podižu crkve? Svetitelj odgovori: Božanske crkve i grobovi svetih načinjeni su i ukrašeni od predaka, jer Bog proslavi svoje svete našavši da su dostojni njega. No čudim se tebi, kneže, da si od hrišćanina postao idolopoklonik.
I naredi knez da svetitelja biju po licu. A mučenik produži: Grešiš, Julijane, što drvene i kamene idole nazivaš bogovima. Tada naredi mučitelj da svetitelja naga obese o drvo i celo mu telo stružu gvozdenim noktima. I dok svetitelja tri sata